Lĩnh thưởng vì phá hoại môi trường

Liên hợp quốc đã trả hàng triệu đô la cho những kẻ phá hoại môi trường để rồi họ lại làm ô nhiễm môi trường nhiều hơn. Chuyện gì đã xảy ra?

Theo cơ chế phát triển sạch (CDM) của Nghị định thư Kyoto, các công ty Châu Âu- đối tượng buộc phải cắt giảm khí thải, đã chi rất nhiều tiền dưới dạng thẻ tín dụng khí thải để Trung Quốc tiêu hủy khí nhà kính triflouromethane hay còn gọi là HFC23- một phụ phẩm của quá trình sản xuất chất làm lạnh công nghiệp. Để khuyến khích các nhà máy tiêu hủy loại khí thải làm thủng tầng ozon này, Liên hợp quốc đã có một khoản thưởng hậu hĩnh tương đương 11.700 điểm tín nhiệm cho mỗi tấn HFC23 được tiêu hủy thay vì thải ra ngoài môi trường.

Tưởng rằng chính sách khuyến khích như vậy đã là hợp lý, thế nhưng kết quả thu được thật khiến người ta bối rối. Theo báo cáo của Chương trình Môi trường Liên hiệp quốc, từ năm 2004 đến 2009, chất làm lạnh HCFC-22 đã tăng từ 11 triệu tấn lên 28 triệu tấn song song với cuộc cách mạng đền bù khí thải nhằm tiêu hủy phụ phẩm của nó là HFC-23. Tại sao vậy?

Thật oái ăm, dường như một vài đất nước đang cố gắng tạo ra thêm nhiều HFC23 hơn đơn giản chỉ để tiêu hủy và kiếm một khoản tiền khổng lồ từ việc đó, đặc biệt là Trung Quốc và Ấn Độ.

Đây có thể coi là một ví dụ của Hiệu ứng rắn hổ mang (Cobra Effect)- “một thuật ngữ được dùng để chỉ trường hợp khi những chính sách, hành động khuyến khích cho điều tốt rốt cuộc lại thúc đẩy điều ngược lại và làm mọi thứ rối tung beng lên hơn cả lúc đầu.”

Nói về vấn đề này, nhà kinh tế học Steve Levitt đã từng cảm thán: “Tôi nghĩ bạn nên bắt đầu chấp nhận rằng không cá nhân nào, hay chính phủ nào sẽ có thể khéo léo hơn những người nghĩ cách lách luật. Vì vậy, khi đưa ra một chính sách khuyến khích, bạn sẽ phải chấp nhận rằng dù mình có thông minh hay cẩn thận đến đâu thì cũng sẽ có ai đó nghĩ được cách lợi dụng chính sách đó để phục vụ lợi ích riêng của họ.”

Thật kì lạ, người ta không làm điều gì đó chỉ bởi điều đó là “đúng”, họ có rất nhiều động cơ chi phối gây nên những hành động không bao giờ tưởng tượng được.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s